Water wordt steeds belangrijker

Deze zomer zochten mensen verkoeling. Waar het in Zuid-Europa steeds warmer wordt, kwamen die mensen juist naar Nederland om bij ons de hitte te ontvluchten. En Nederlanders trokken op hun beurt richting Scandinavië op zoek naar koelere zomerdagen. Mensen kunnen zich verplaatsen. Een tuin kan dat niet en blijft gewoon liggen waar hij ligt.

De droge zomer van 2026 maakte mij vooral duidelijk hoe afhankelijk een tuin is van water. Sommige tuinen vragen al snel om extra water. Zeker jonge aanplant kan in warme, droge perioden kwetsbaar zijn. Wanneer je veel planten hebt die regelmatig water nodig hebben, kan dat behoorlijk wat tijd en water kosten.

Ook kan een flinke regenbui na een lange droge periode juist voor veel water in korte tijd zorgen. In een sterk verharde tuin wordt dat water snel afgevoerd, terwijl het daarna weer ontbreekt.

Dat contrast, eerst te veel water en daarna te weinig, zullen we waarschijnlijk steeds vaker herkennen. Waar kan regenwater de tuin in? Waar kan het tijdelijk worden vastgehouden? En waar verdwijnt het nu eigenlijk naartoe? Het zijn vragen waar je misschien pas over nadenkt wanneer je tuin tijdens een stortbui blank staat of een paar weken later juist kurkdroog is.

De bodem als een spons laten werken

Een goede tuin moet niet alleen water kunnen opnemen, maar het ook vasthouden en geleidelijk weer afgeven aan planten en grondwater. Dat lukt vooral door het bodemleven te stimuleren en de grond zo min mogelijk te verstoren. Organische stof werkt daarbij als een soort spons: compost, verteerde bladeren en plantenwortels zorgen voor een bodem met meer poriën waarin water kan worden opgeslagen. Tegelijk maken wortels en bodemorganismen gangen waardoor regenwater dieper de grond in kan trekken. Zeker na een lange droge periode is dat belangrijk: een droge bodem kan regenwater eerst opnemen voordat het daadwerkelijk verder wegzakt naar het grondwater. 

Concreet kun je dit in jouw tuin doen:

• Laat de bodem bedekt. Gebruik een mulchlaag van bladeren, compost, versnipperd snoeihout of ander organisch materiaal.
• Voeg regelmatig organische stof toe. Strooi jaarlijks een laagje compost of goed verteerde organische stof tussen de planten.
• Laat bladeren liggen. Ruim in de herfst niet alles fanatiek op. Blad dat tussen struiken en vaste planten blijft liggen, wordt langzaam voeding voor het bodemleven.
• Plant veel en dicht. Planten zijn onderdeel van de spons. Hun wortels maken poriën in de grond, houden organische stof vast en zorgen ervoor dat water beter de bodem in kan.
• Spit zo weinig mogelijk. Omspitten verstoort de structuur en het bodemleven. Werk compost liever oppervlakkig in of leg het bovenop.
• Vang regenwater op. Koppel bijvoorbeeld een regenpijp af van het riool en laat het water naar een infiltratieplek, regenton of verlaagde border lopen. Zo geef je het regenwater de kans om in je eigen tuin te blijven.
• Vermijd zoveel mogelijk tegels. Water dat op een tegel valt, krijgt nauwelijks gelegenheid om de bodem te bereiken. Een groene, onverharde tuin werkt veel meer als een spons.

Probeer dus niet steeds méér water aan je tuin toe te voegen, maar zorg dat het water dat er valt niet meteen verdampt of via de straat en het riool verdwijnt. Een levende bodem met veel organische stof, wortels en poriën wordt daardoor steeds meer een natuurlijke waterbuffer.

De tuin van de toekomst

Als we praten over klimaatbestendige tuinen, kan het soms klinken alsof een tuin vooral functioneel moet worden: minder tegels, meer groen, een boom, water opvangen. Maar een klimaatbestendige tuin hoeft geen lijstje met verplichtingen te worden. Een tuin kan gewoon persoonlijk blijven. De één wordt blij van een grote boom met een bankje eronder, de ander van een weelderige border vol bloemen. Voor iemand anders zijn een moestuin, een speelplek of juist rust belangrijk. Deze wensen kunnen prima samengaan met een tuin die beter bestand is tegen warmere en drogere omstandigheden.

En misschien is dat uiteindelijk wel de mooiste uitdaging van tuinieren: niet proberen de natuur naar onze hand te zetten, maar ontdekken hoe we met de natuur kunnen meebewegen. Als tuinontwerper beweeg en denk ik hierin graag met je mee!